علاقه مندان به تحولات منطقه باید به آن فکر کنند

"از تجاوز سعودی به یمن تا احتمال تجزیه برخی کشورهای منطقه از جمله سوریه، عراق و یمن، خاورمیانه با مجموعه وسیعی از تحولات پیش‌بینی نشده و پیچیده مواجه شده و خواهد شد. نزدیک شدن خطر تکفیری‌ها به چند ده کیلومتری مرزهای ایران در تابستان گذشته، اهمیت این تحولات را به افکار عمومی ایران یادآوری کرد. این گزارش مروری است بر مهم‌ترین اتفاقات کلانی که در خاورمیانه در حال وقوع است."

مشروح :

تحولات در منطقه پیرامونی ایران، که اغلب از آن به خاورمیانه نام برده می‌شود، یک بار دیگر سرعت گرفته است. پس از چند سال دور بودن تحولات منطقه از مرزهای ایران از سویی و سایه افکندن موضوع هسته‌ای بر سیاست خارجی ایران از سوی دیگر، سمت و سوی تحولات به گونه‌ای است که اگر به تدریج پرونده هسته‌ای ایران هم رو به پایان نباشد، تحولات منطقه با توجه به نزدیک شدن آن‌ها به مرزهای ایران و یا مناطق مورد توجه و علاقه مردم ایران، برای مردم ایران مهم و مهم‌تر می‌شود.

به گزارش «تابناک»، تحولات کشورهای عربی که از بیش از چهار سال پیش اوج گرفت و با نگاه‌های متفاوت رسانه‌ها و مردم ایران همراه شد، به تدریج پس لرزه‌هایی نیز در عراق داشت و از دل این تحولات، خطر گروه‌های تروریستی تکفیری در هفته‌هایی به چند ده کیلومتری مرزهای ایران هم رسید.

همزمان با نزدیک‌تر شدن مذاکرات هسته‌ای به یک توافق نهایی، تجاوز عربستان به یمن ـ که نمی‌توان احتمال ارتباط آن با موضوع هسته‌ای ایران را نفی کرد ـ از اوایل سال ۹۴، تحول جدیدی را پیش روی مردم منطقه آورد. عربستانی‌ها که تا پیش از این از پول و ایدئولوژی تکفیری برای پیشبرد اهداف سیاست خارجی خود در منطقه استفاده می‌کردند، این بار تحت تأثیر حاکمانی تازه‌کار و ماجراجو، بمب را هم ابزار سیاست خارجی خود قرار داده‌اند؛ هرچند بیشتر آگاهان به مسائل منطقه، شکست و ناکامی را سرنوشت محتوم روش جدید سعودی‌ها بدانند.

از سوی دیگر، خطر تجزیه کشورهای منطقه و تغییر مرزهای کشورهای اطراف ایران و به ویژه عراق، سوریه و یمن احتمالی است که بعد از چند سال فراموشی، بار دیگر زنده شده است.

همه این‌ها نشان می‌دهد که مسیر تحولات منطقه‌ای به سویی است که حتی اگر دولتی قصد بی‌تفاوتی به آن را داشته باشد تا از آسیب‌های احتمالی در امان بماند، باز هم ترکش‌های این تحولات به گونه‌ای به وی خواهد رسید.

پرهیز از ماجراجویی، احترام به حقوق مردم و کشور‌ها و احتراز از در پیش گرفتن برنامه‌هایی که نفعش به بیگانگان و ضررش به مردم منطقه می‌رسد، توصیه مشترک مقامات ایرانی به مقامات رسمی و غیررسمی فعال در صحنه تحولات منطقه است، ولی از آنجا‌ که بنا به تجربه تاریخی، توصیه صرف برای حل مسائل منطقه کافی نیست، ضروری به نظر می‌رسد که مقامات و نهادهای ایرانی برای مقابله با هر سناریویی آماده باشند. این آمادگی، پیش و بیش از هر چیزی نیازمند شناخت درست و خالی از هیجان از تحولات منطقه است.

سیدمحمدکاظم سجادپور، استاد روابط بین‌الملل در مجموعه یادداشت‌هایی در روزنامه اطلاعات که همچنان ادامه دارد، برخی از مهم‌ترین جنبه‌های تحولات در منطقه را مرور کرده است. اعتقاد کلی سجادپور ـ که در ادامه در قالب خلاصه پنج یادداشت مرور می‌شود ـ این است که خاورمیانه در حال پوست‌اندازی است، چالش‌های مهمی در منطقه بروز و مفهوم قدرت و جایگاه قدرت‌ها در منطقه تغییر کرده است و نگاه کشورهای خارج از منطقه نسبت به خاورمیانه در حال تغییر است.

الف) پوست‌اندازی خاورمیانه

اگر خاورمیانه را منطقه‌ای بدانیم که از شمال‌ قاره آفریقا شروع شده و با مرزهای شرقی ایران پایان می‌یابد، مجموعه‌ای از رخداد‌ها، روند‌ها، بازیگران و کنش‌های سیاسی را در این منطقه شاهدیم که نشانگر دگرگونی و تحول در همه سطوح در این جغرافیای سیاست‌زده است.